Tāwāhi

Ko te whare uku te whare tino tawhito rawa atu o ngā whare katoa o te ao. I onamata ka hangaia e te tangata tēnei momo whare mai i a Papatūānuku hei whare whakaruruhau mō tōna whānau.

I ngā pā o Mehopotāmia, ka kitea tonutia te tawhito o ētahi o ngā pātū kei te tū tonu. Neke atu i te tekau mano tau rawa te tawhito o ētahi o aua pātū rā.

Nā, ko te pakitara tino rongonui, tino mīharo rawa atu o te ao, ko Te Pakitara Nui o Haina. E ai ki ngā tohunga e haere nei i ō rātou mīhini pōkai-ātea, ka kitea tonutia mai taua pātū rā i te ātea rawa. Ko Te Pakitara Nui o Haina anake te mea i hangaia nei e te ringa tangata, mārakerake noa te kitea mai.

Ko te nuinga o ngā whenua o te ao i tahuri ki te hanga whare uku. He aha i pēnei ai? Nā te nui tonu hoki o tēnei mea te oneone. Kei ngā whenua katoa te oneone. Ka mutu, e pai ana te āhuarangi o aua whenua rā mō ēnei tū whare. Tua atu, māmā noa iho te keri ake, te tiki atu i te oneone, kei raro tonu hoki i ō waewae.

Nā, he maha ngā whenua maroke pērā i a Iharaira, i a Pirihitia, Īhipa, Mehopotāmia, Inia, i a Mehikō mā rā. Nā te iti o te wai o ēnā whenua me te kore ngahere, rākau hoki, ka hangaia nā e rātou ō rātou whare mai i te oneone. E ai ki ngā kōrero, mai i te 30% ki te 50% o ngā tāngata o te ao ēnā e noho tonu nei i ēnei momo whare.

He maha ngā tūmomo whare uku. He whakamāramatanga paku nei ēnei mō ngā whareuku e toru:

Uku Maroke

Ko te kupu “adobe” tētahi kupu e rongonui ana i ngā whenua o Pāniora me te takiwā puāwanga o Amerika. Ka pōhēhē ētahi ko te “adobe”, koia te uku maroke, te waihangatanga mai rānei o te whare. Engari, e hē ana tērā whakaaro. Ko te uku maroke tonu te rawa e whakamahia ana hei hanga i ngā pereki mō aua whare. Ko ngā pereki uku maroke nei, ka hangaia mai i te oneone, i te uku, i te tākakau, i te wai. Engari nā ngā rerekētanga tonu o te whenua me ngā tikanga-ā-rohe, ka rerekē tēnā ki tēnā.

I ēnei rā, ka tāpirihia atu ērā mea pēnei i te tā, i te raima. Arā, kia kaua ai te wai e hou atu ki ngā pereki arā, kia noho maroke tonu ai te whare.

Oneone Whakatuki

E rite ana te hanga whare oneone whakatuki ki te hanga whare uku maroke. Kei ngā whenua maroke te nuinga o ēnei tū whare, arā, ngā whare uku maroke me ngā whare oneone whakatuki. Ka pērā hoki, nā te mea kāore tonu e kaha ana te tipu o te rākau i ēnei wāhi. Heoi anō ngā whenua marangai, koirā te wāhi o te whare oneone whakatuki.

He ōrite tō tēnā me tēnā rawa hanga whare. He oneone, he uku, he tākakau, he raima. Heoi anō te mea rerekē ko tēnei: ka hangaia te ‘abode’, te whare uku maroke rānei ki te pereki, ā, heoi anō te whare oneone whakatuki. Ko ōna pātū he mea hanga mai i te oneone whakatuki.

Ko te whare kua oti te hanga i te oneone whakatuki, he whare pai mō te taiao, arā, kāore hoki e kainga e te ahi, e te ngāngara rānei. Tua atu, nā te mātotoru o ngā pakitara, ka noho mahana, ka noho maru tonu nā te whānau.

Ko tētahi o ngā painga o ēnei tū whare, ko tēnei nei nā. Hei te roanga o te rā, ka āta mahana haere te whare, ā, hei te roanga o te pō, kua kōangi.

Whare Poharu

I te reo Pākehā, he ‘cob’ te ingoa o ēnei tū whare. Ko ēnei momo whare i hangaia mai i te oneone, i te onepū, me te tākakau. Kāore i hangaia mai i te pereki, i te raima, i te rākau rānei.

Ko tēnei whare he whare mauroa. He maha kei ngā whenua pērā i Ingarangi rā, ahakoa nō ngā rau tau rawa ki muri te hanganga. He maha anō hoki ngā whare pēnei i hangaia e ngā Pākehā i tae tuatahi mai nei ki Te Waipounamu noho ai. Ka mutu, kei te tū tonu ētahi o aua whare rā.

Nā te koropungapunga o te uku, ka ātete ēnei momo whare. Ahakoa te karawhiu a te marangai mō te wā roa, ahakoa te tawhito o te whare, koia tēnā ka tū tonu. Kore rawa e ngoikore. Ko ngā pakitara hoki kua oti kē te whakapuru ki te raima uhi me te onepū hei ārai atu i te hau. He pai ēnei whare mō te koraha, mō te wāhi tino makarariri rānei.